او ديده بود مىبايست در 354 ق زاده شده باشد . ابن هيثم در بصره - كه در آن سالها زير فرمان آل بويه عراق بود - شغلى ديوانى داشت كه از آن به وزارت بصره تعبير شده است و چون پرداختن به علم را از آن كار دوست‌تر مىداشت تظاهر به جنون كرد تا وى را عزل كردند ، او سپس به مصر رفت . به گفتهء قفطى سفر ابن هيثم به مصر به تشويق و وعدهء الحاكم فاطمى فرمانرواى مصر روى داد . ابن هيثم طرقى بر تنظيم آب نيل پيشنهاد داشت امّا وقتى از نزديك ساختمان‌هاى شهر مصر و تقسيم آب نيل را ديد ظاهرا طرح خود را ناموفق ديد و الحاكم نيز واكنش تندى از خود نشان نداد و ابن هيثم را به جاى آنكه در جايى چون دار الحكمة قاهره در كنار كسانى مانند ابن يونس منجم و راصد مشهور به كار بگمارد ، به شغل ديوانى گماشت ، ابن هيثم با آنكه از بيم اين فرمانرواى خونريز به اين شغل گردن نهاد ، ولى براى رهايى از آن چاره در اين ديد كه باز تظاهر به جنون كند ، ازاين‌رو خليفه اموال او را مصادره كرد و كسى را به قيمومتش گماشت و در خانه‌اش محبوس كرد ، چون الحاكم درگذشت ( 411 ق / 1020 م ) ابن هيثم نيز از تظاهر به جنون دست برداشت و آزاد شد و اموالش را بازپس گرفت آن‌گاه نزديك الازهر قاهره مقام گزيد و بقيه عمر را به تدريس و تأليف سپرى كرد . ابن هيثم را بايد پيشرو دانشمندان اهل تجربه و آزمايش به معناى دقيق آن خواند ، زيرا وى در باب نظريات علمى خود ، به‌ويژه در بررسىهاى نورشناسى و مسأله « ابصار » ، به‌درستى از استقراء و تمثيل و قياس سود مىجست ، چنان‌كه گفته‌اند در بكارگيرى روش استقراء علمى ، گذشته از تقدم زمانى بر « فرانسيس بيكن » ، ديدگاهى وسيع‌تر و عميق‌تر از او نيز داشته است . وى علاوه بر رياضيات و نورشناسى در فنونى چون كلام ، مابعدالطبيعه ، منطق ، ادب ، اخلاق و موسيقى